Rodzaje szczepionek przeciwko pneumokokom w Polsce i na świecie

Ze względu na fakt, że epidemiologia zakażeń pneumokokami w różnych regionach świata jest odmienna i podlega dynamicznym zmianom w czasie, konieczne jest ciągłe monitorowanie zakażeń pneumokokami.

Obecnie wyróżnia się ponad 90 typów serologicznych pneumokoków, co nie pozwala na stworzenie jednej uniwersalnej szczepionki przeciwko tym bakteriom. Byłoby to także bezcelowe a wręcz szkodliwe dla człowieka, gdyż jedynie kilkanaście serotypów jest wysoce zjadliwych i w efekcie wysoce śmiertelnych. Pozostałe odmiany pneumokoków nie są śmiertelne a niektóre są wręcz pożyteczne, gdyż jako nieszkodliwe i zamieszkujące nasze gardło – nosy, zajmują miejsce uniemożliwiając kolonizację przez bardziej zjadliwe i trudno wyleczalne odmiany pneumokoków.

Monitorowanie zakażeń pneumokokowych prowadzone w Stanach Zjednoczonych w latach 90 – tych wykazało, że za 80% zakażeń inwazyjnych u dzieci poniżej 5 r.ż., odpowiadało siedem serotypów pneumokoka. Pozwoliło to na stworzenie 7 – walentnej szczepionki tj. PCV 7 skierowanej przeciwko pneumokokom o serotypach: 4, 6B, 9V, 18C, 19 F, 23F.

Dalszy monitoring i badania w kolejnych latach i w innych krajach oraz wzrost zachorowań spowodowany innymi serotypami wskazały, że skład szczepionki musi zostać poszerzony o antygeny kolejnych serotypów. W ten sposób powstała potrzeba stworzenia dwóch nowych szczepionek PCV 10 i PCV 13.

Szczepionka PCV 13 jest kontynuacją szczepionki PCV 7, zawierającą oprócz antygenów zawartych również w PCV 10, także 6 nowych antygenów: 1, 3, 5, 6A, 7F i 19 A. Szczepionka PCV 10 zawiera w stosunku do szczepionki PCV 7 trzy antygeny: 1, 5 i 7F.

PCV 10 nie jest jednak kontynuacją PCV 7 dlatego nie można rozpocząć cyklu szczepień u dziecka przeciwko pneumokokom np. PCV 10 a skończyć PCV 13 lub odwrotnie. Inaczej mówiąc, zaczynając szczepienia jedną wybraną szczepionką należy je kontynuować ta samą szczepionką, gdyż baza na której zbudowana jest każda z tych dwóch szczepionek różni się od siebie, uniemożliwiając „przechodzenie” pomiędzy szczepionkami w trakcie trwania cyklu szczepienia.

Szczepionka PCV 13 jest wskazana do stosowania celem czynnego uodpornienia przeciw chorobie inwazyjnej, zapaleniu płuc i ostremu zapaleniu ucha środkowego u niemowląt, dzieci i młodzieży od 6 tygodnia życia do 17 r.ż. oraz czynnemu uodpornieniu przeciw chorobie inwazyjnej i zapaleniu płuc u dorosłych i osób w podeszłym wieku (65+).

Szacuje się, że szczepionka PCV 13 pokrywa ponad 90 % opornych na antybiotyki serotypów odpowiedzialnych za inwazyjne choroby pneumokokowe. Na świecie szczepionka PCV 13 została wprowadzona w 87 krajach. Natomiast szczepionka PCV 10 została wprowadzona tylko w 24 krajach. Przy wyborze szczepionki kierowano się stanowiskiem WHO, które zaleca wybór szczepionki w oparciu o aktualną sytuację epidemiologiczną w danym kraju. Jest to ważna wskazówka tym bardziej, że w Polsce i całej Europie Środkowej obserwuje się wzrost aktywności pneumokoka oznaczonego jako 19A obecnego w szczepionce PCV 13, który jest bardzo zjadliwy, lekooporny i cechuje się wysoką śmiertelnością osób zakażonych.

Szczepiona PCV10 jest wskazana do czynnego uodpornienia przeciw chorobie inwazyjnej, zapaleniu płuc oraz ostremu zapaleniu ucha wywołanym przez bakterie pneumokokowe u niemowląt i dzieci. Stosując szczepionkę PCV 10 w 3 krajach Ameryki Południowej obserwowano redukcję zapaleń płuc.

Przy wyborze szczepionki należy jednak uwzględnić fakt, że w Polsce szczepionka PCV 13 ma szerszy zakres ochronny, niż szczepionka PCV 10. Trzeba też pamiętać o tym, iż szczepiąc PCV 10 może dochodzić do sytuacji w której dziecko zostanie zakażone serotypem pneumokoka znajdującym się w PCV 13. Zatem powtórzmy jeszcze raz – PCV 13 zawiera trzy kluczowe serotypy w tym 19 A odpowiadający za wysoką śmiertelność wśród osób zakażonych tym serotypem i niestety zaszczepienie dziecka PCV 10 nie ochroni dziecka przed serotypem 19 A znajdującym się wyłącznie w szczepionce PCV 13.