Informacje ogólne o infekcjach pneumokokowych

Pneumokoki (Streptococcus pneumoniae), to chorobotwórcze bakterie, dawniej zwane diplokokami. Są jedynymi z najbardziej zjadliwych, agresywnych i niebezpiecznych bakterii wywołującymi Inwazyjne Choroby Bakteryjne. Pneumokoki to rodzaj kulistych Bakterii Gram dodatnich. Ich podziały zachodzą wzdłuż jednej osi i dlatego rosną one w łańcuchu lub parach (stąd nazwa streptococcus co po grecku oznacza łatwo wyginającego się). Pneumokoki bardzo trudno zwalczyć, ponieważ posiadają specjalną otoczkę wielocukrową (zbudowaną z polisacharydów), która chroni je przed układem odpornościowym i sprawia, że stają się dla niego niewidoczne. Ale Inwazyjne Choroby Bakteryjne wywoływane są także przez bakterie meningokoka (Neisseria meningitidis) oraz hemofilus influenzae czyli pałeczkę grypy.

Nosicielami pneumokoków jest cały gatunek ludzki ale atakują przeważnie dzieci i / lub osoby starsze. Pneumokoki umiejscowione są na błonach śluzowych gardła i nosa. Stanowią źródło zakażeń dla mniej odpornych na zachorowania, a przy obniżonej odporności własnej, nosiciele często chorują sami. Pneumokoki atakują szczególnie wtedy gdy człowiek ma obniżoną odporność np. po infekcji wirusowej, często grypowej. Atakują najczęściej małe dzieci, poniżej 2 lat, tj. najczęściej między 2 a 24 miesiącem życia, z uwagi na brak lub niski poziom krążących przeciwciał a także z uwagi na fakt, iż dzieci w przytoczonym przedziale wiekowym nie mają jeszcze ukształtowanego układu immunologicznego. Drugą grupę szczególnie nękaną przez te bakterie stanowią seniorzy tj. osoby powyżej 65 roku życia z osłabioną odpornością, często cierpiący na przewlekłe choroby serca, płuc, wątroby, nerek lub cukrzycę. Jednak zarówno dzieci jak i seniorzy mają tutaj wspólny mianownik sprowadzający się do systemu immunologicznego. Różnica polega na tym, że dzieci do 2 roku życia jeszcze nie mają wykształconej odporności a osoby powyżej 65 roku życia, już nie mają tej odporności.

W Polsce nosicielami pneumokoków jest około 20 % dorosłych i 50 % dzieci uczęszczających do przedszkola i 64 % wychowywanych w domach dziecka. Nosiciele nie muszą zachorować. Kiedy jednak są osłabieni, niedożywieni, mają obniżoną odporność istnieje takie zagrożenie. Należy pamiętać, że pneumokokom drogę do zainfekowania organizmu najczęściej toruje wcześniej przechorowana grypa. Inaczej mówiąc najczęstsze powikłania po grypie to właśnie infekcje pneumokokowe.

Za zakażenia inwazyjne uważa się takie, w których szczep bakteryjny izoluje się z krwi, płynu mózgowo – rdzeniowego czy innych fizjologicznie jałowych miejsc organizmu. Najczęstszy obraz choroby inwazyjnej, który może się rozwijać na skutek infekcji pneumokokowej to:

Pneumokoki są szczególnie niebezpieczne dla dzieci z grup ryzyka. Do grup ryzyka, szczególnie narażonych na zakażenia bakteryjne należą dzieci przebywające w dużych skupiskach (żłobki, przedszkola, rodziny wielodzietne, placówki opiekuńczo – wychowawcze), dzieci z przebytymi wcześniej infekcjami, zwłaszcza leczonymi kuracją antybiotykową oraz wcześniaki.

Podobna sytuacja dotyczy seniorów. Pneumokoki w szczególności atakują osoby starsze powyżej 65 roku życia przebywające w dużych skupiskach tj. szpitale, DPS (Domy Pomocy Społecznej), sanatoria, ośrodki rehabilitacyjne.

O istniejącej i dostępnej profilaktyce przeciwko pneumokokom będzie mowa w osobnej zakładce pt. „dla rodziców” w części „profilaktyka i edukacja”. Tam też będzie mowa o tym że istnieje szczepionka przeciwko pneumokokom, dlaczego o tych szczepieniach mówimy że są to szczepienia zalecane i jaka szczepionka na pneumokoki jest obecnie dostępna na rynku.