Jak powstały szczepionki

Szczepionka jest preparatem pochodzenia biologicznego, zawierającym antygen, który stymuluje układ odpornościowy organizmu do rozpoznawania go, jako obcy, niszczenia i utworzenia pamięci poszczepiennej. Dzięki tej pamięci, w przypadku kolejnego kontaktu z antygenem (infekcji), odpowiedź immunologiczna wykształca się szybciej i jest silniej wyrażona, co ma uniemożliwić naturalny przebieg choroby wraz z wykształceniem się  typowych dla niej objawów klinicznych.

W skład szczepionki może wchodzić żywy, o osłabionej zjadliwości (atenuowany) lub zabity drobnoustrój, a także inne fragmenty jego struktury czy metabolity.

Autorem szczepionki był Fracuz prof. Ludwik Pasteur, który wcześniej w 1885r. opracował szczepionki dla zwierząt, przeciwko wąglikowi i różycy świń.

W 1888 r. przyniesiono do laboratorium Ludwika Pasteura chłopca ciężko pogryzionego przez chorego na wściekliznę psa. Niewiele można było już dla niego zrobić. Naukowiec podał chłopcu 12 dawek szczepionki. Mały Joseph wyzdrowiał, a wieść o tym rozsławiła imię Pasteura. Tak więc pierwszą szczepionką była szczepionka przeciwko wściekliźnie odkryta właśnie przez francuskiego naukowca prof. Ludwika Pasteura.

Współpracownikiem Pasteura był Robert Koch, niemiecki bakteriolog. W 1890 r. odkrył on prątki gruźlicy (nazwane prątkami Kocha), opracował on także substancję, która je zwalczała. Nazwał ją tuberkuliną.

Aktualnie szczepionki dzielimy na:

Klasyczne:

  • żywe o pełnej wirulencji – jedyna do dziś stosowana to szczepionka Edwarda Jannera przeciw ospie prawdziwej. Zawiera ona wirusa krowianki
  • żywe atenuowane – w 1881 r wprowadzone przez Ludwika Pasteura, obecnie przykładem jest szczepionka BCG, szczepionka MMR. Ryzyko stanowi możliwość przejścia atenuowanych szczepów w formę w pełnie wirulentną
  • zabite – wywołują odporność krótkotrwałą, zwykle poprzez odpowiedź humoralną. Przykładem jest szczepionka na krztusiec
  • anatoksycydy- toksyny pozbawione zjadliwości, lecz o zachowanych właściwościach antygenowych. Przykładem jest szczepionka przeciw błonicy i tężcowi.

Szczepionki nowej generacji:

  • żywe atenuowane – to patogeny zmodyfikowane genetycznie
  • podjednostkowe – jest to antygen danego patogenu na większym nośniku. Przykładem antygenu jest Haemophilus influenzae na cząstce diforybozylofosforanu
  • z czystego DNA – wbijana w komórki szczepionego daje słaba odpowiedź limfocytów Tc.

Szczepionki skojarzone:

Aktualnie coraz częściej stosuje się szczepionki, które uodparniają przed kilkoma chorobami naraz, są to właśnie szczepionki skojarzone. Przykładem takiej szczepionki jest Di-Per-Te przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi.  Ponadto takie szczepionki dają wyższą odporność na antygeny podane osobno.

Szczepionki poliwalentne

Zawierają kilka serotypów (podtypów) tego samego gatunku drobnoustroju (np. szczepionka przeciw grypie) lub zawierają jeden gatunek drobnoustroju, ale kilka serotypów (np. szczepionka przeciwko brodawczakowi ludzkiemu). Szczepionka może być dwu – lub czterowalentna. Szczepionki poliwalentne uodparniają przeciw jednej chorobie.

Szczepionki monowalentne

Zawierają jeden gatunek drobnoustrojów lub antygeny z drobnoustrojów jednego rodzaju. Szczepionki te uodparniają przeciwko jednej chorobie np. szczepionka przeciw tężcowi.

Jednym z największych osiągnięć medycyny, są szczepienia przeciwko chorobom zakaźnym. Wydawałoby się że czas gdy z powodu dżumy wymarła połowa ludności Europy, czy grypy, na którą prawie 100 lat temu w ciągu kilku miesięcy zmarło około 50 mln  osób, minął bezpowrotnie. A jednak nie! Ciągle z powodu chorób zakaźnych umiera wiele milionów ludzi, również w krajach rozwiniętych.

Szczepienia prawie całkowicie wyeliminowały takie choroby jak ospa prawdziwa, zapobiegają np. wściekliźnie. Wynaleziono szczepionkę przeciwko durowi plamistemu.

Prof. Hilary Koprowski zaszczepił pierwsze na świecie dziecko szczepionką opracowaną przez siebie przeciwko polio. Obecnie powszechne są szczepionki przeciwko grypie. Szczepienia są wielkim triumfem medycyny w walce z chorobami zakaźnymi.